Dấu ấn tuần qua: Vì sao Trung Quốc lo sợ Đạo luật Quốc phòng của Mỹ?

329

 

Tóm tắt bài viết

  • Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) được đánh giá là toàn diện khi kết hợp các sức mạnh tổng thế, “giáng một đòn mạnh” vào đối thủ Trung Quốc vốn đang căng thẳng với Mỹ trong cuộc chiến thương mại.
  • Về quân sự, ngân sách quốc phòng được tăng đáng kể sẽ trang bị hàng loạt vũ khí tối tân cho quân đội Mỹ, hải quân Mỹ sẽ được giải phóng khỏi mối lo ngại về chi phí để tăng cường hoạt động tuần tra tự do hàng hải ở những vùng biển tranh chấp.
  • Về kinh tế, NDAA gia tăng quyền lực của Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Hoa Kỳ (CFIUS), giúp giải quyết những mối lo ngại gia tăng về gián điệp kinh tế và các hành vi ăn cắp công nghệ xuất phát từ Trung Quốc.
  • Về giáo dục, NDAA 2019 cũng đáp trả một thông điệp mạnh mẽ đối với nỗ lực của Trung Quốc nhằm gia tăng ảnh hưởng đến các diễn ngôn công khai, đặc biệt là nỗ lực tác động đến “phương tiện truyền thông, tổ chức văn hóa, kinh doanh và cộng đồng học thuật và chính sách”.

Đạo luật Ủy quyền quốc phòng Hoa Kỳ (NDAA) năm 2019 là đạo luật được thông qua nhanh nhất trong lịch sử hàng chục năm qua của nước Mỹ. Với mức chi tiêu quân sự lên tới 716 tỷ USD, tăng 16 tỷ USD so với năm trước.

Ngày 13/8, Tổng thống Donald Trump đã ký ban hành Đạo luật ủy quyền quốc phòng John S. McCain (NDAA) cho năm tài khóa 2019 tại căn cứ quân sự Fort Drum, ngoại ô New York.

Một ngày sau đó, Trung Quốc lên tiếng tỏ thái độ bất mãn khi Mỹ vẫn thông qua đạo luật trên bất chấp sự phản đối mạnh mẽ từ trước của nước này. Một tuyên bố của Bộ Ngoại Giao Trung Quốc cho biết, Bắc Kinh cực kỳ không hài lòng với “những nội dung tiêu cực liên quan đến Trung Quốc”, đồng thời yêu cầu Mỹ từ bỏ tư duy “Chiến tranh Lạnh” và không thực hiện những điều khoản bất lợi đối với Trung Quốc để tránh làm tổn hại đến mối quan hệ hợp tác đôi bên.

Tờ Business Insider dẫn lời một nhà nghiên cứu về Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, ông Greg Poling nhận định, dự luật quốc phòng đã khiến Trung Quốc phải lo lắng vì nó “soi sáng” rất nhiều hoạt động của Trung Quốc mà nước này hoàn toàn không muốn bị lôi ra khỏi bóng tối.

“NDAA đặt trọng tâm vào một cuộc đọ sức mới trong chính sách đối ngoại của chúng tôi – sự cạnh tranh giữa chúng tôi và Trung Quốc”, ông Poling giải thích, đồng thời bổ sung thêm rằng có nhiều mục trong NDAA đã “chỉ đích danh” và lên án các hành vi của Bắc Kinh.

Việc thông qua NDAA 2019 cho thấy quyết tâm của Hoa Kỳ trong cuộc cạnh tranh chiến lược về sức mạnh quân sự và kinh tế đối với Trung Quốc, buộc nước này phải bắt tay vào nghiên cứu để tìm ra đối sách, Business Insider nhận định.

NDAA năm nay được đánh giá là phù hợp với Chiến lược Quốc phòng 2018 khi tập trung vào “cuộc cạnh tranh quyền lực lớn” và là “đòn giáng mạnh” vào đối thủ Trung Quốc vốn vẫn đang căng thẳng với Mỹ trong cuộc chiến thương mại giữa hai bên.

Việc NDAA trở nên cứng rắn hơn với Trung Quốc cũng cho thấy rằng các nhà lập pháp, lãnh đạo quân đội, và các quan chức tình báo Mỹ đang ngày càng nhận thức rõ ràng rằng Trung Quốc đại diện cho một trong những mối hiểm họa lớn nhất đến lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ. Thêm vào đó, NDAA cũng gọi “cạnh tranh chiến lược lâu dài với Trung Quốc” là một ưu tiên hàng đầu của Washington.

Củng cố sức mạnh quân sự

Đạo luật ủy quyền quốc phòng năm 2019, bao gồm 616,9 tỷ đô la cho ngân sách cơ bản của Lầu Năm Góc, 69 tỷ đô la cho các hoạt động dự phòng ở nước ngoài và 21,9 tỷ đô la cho các chương trình vũ khí hạt nhân của Bộ Năng lượng Mỹ.

NDAA được thông qua trong bối cảnh Trung Quốc đang nỗ lực tăng cường lợi thế cạnh tranh với Hải quân Hoa Kỳ trong vùng biển quốc tế. Mỹ trước đó có khoảng cách thua kém về tên lửa với cả Nga và Trung Quốc, có nghĩa là những nước này có tên lửa tầm xa với khả năng đánh chìm các thực thể khổng lồ như tàu sân bay trước khi chúng kịp tiếp cận.

Nhưng dự luật quốc phòng mới đã tập trung vào việc sản xuất càng nhiều tên lửa mới càng tốt để chống lại những mối đe dọa từ các quốc gia đó. Để lấy lại vị thế hàng đầu thế giới, không quân Mỹ đã lên kế hoạch nâng cấp và đầu tư cho các tên lửa tầm xa mới, còn hải quân dự kiến hồi sinh một dự án tên lửa bị lãng quên sau khi Liên Xô tan rã, theo nhận định của chuyên gia quân sự Alex Lockie.

Tàu sân bay USS Nimitz, tàu tuần dương có tên lửa USS Chosin, tàu khu trục tên lửa USS Sampson và USS Pinkney, và USS Rentz hoạt động trên Biển Đông.

Khoản đầu tư đáng chú ý nhất trong NDAA 2019 là nâng cấp tên lửa hành trình BGM-109 Tomahawk trên khu trục hạm và tuần dương hạm Mỹ, cho phép chúng tấn công, chọc thủng hệ thống chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực (A2/AD) của đối phương.

Ngày nay, tên lửa Tomahawk có một phạm vi lớn, khoảng 1.000 dặm, nhưng có thể bắn trúng mục tiêu trên đất mà thôi. Trong thời kỳ đỉnh cao của Chiến tranh Lạnh, Tomahawks có thể tấn công di chuyển tàu, và giờ đây Hải quân Hoa Kỳ đang tìm cách lấy lại sức mạnh đó.

Một sửa đổi trong các công trình của Raytheon sẽ cung cấp 32 phiên bản hàng hải của chiếc Tomahawks vào năm 2021, có thể sẽ vượt xa bất kỳ tên lửa nào của Nga hoặc Trung Quốc.

“Đây là tính năng có thể thay đổi cuộc chơi mà không tốn nhiều chi phí. Tên lửa hành trình diệt hạm có tầm bắn 1.600 km có thể được trang bị cho toàn bộ hạm đội tàu mặt nước và tàu ngầm của chúng tôi”, cựu Thứ trưởng quốc phòng Mỹ Bob Work nhấn mạnh sau vụ thử nghiệm mẫu Tomahawk nâng cấp hồi năm 2015.

Tàu ngầm Hải quân Hoa Kỳ tải một tên lửa hành trình Tomahawk lên tàu. (Ảnh: US Navy)

Ngoài việc tăng cường sức mạnh cho hải quân bằng tên lửa diệt hạm, Washington nhiều khả năng còn áp dụng chiến lược mới nhằm gây sức ép toàn diện với Bắc Kinh. Với nguồn ngân sách được tăng đáng kể, hải quân Mỹ sẽ được giải phóng khỏi mối lo ngại về chi phí để tăng cường hoạt động tuần tra tự do hàng hải ở những vùng biển gần Trung Quốc.

Ngoài ra, lực lượng này cũng có thể đẩy mạnh huấn luyện hải quân Ấn Độ và Sri Lanka để đối phó tham vọng tăng cường hiện diện quân sự của Trung Quốc trên Ấn Độ Dương.

Tái thiết quân đội

Phát biểu trước binh lính hồi đầu tuần, Tổng thống Trump đã mô tả đạo luật quốc phòng mà ông sắp ký như sau:

“[NDAA] là đầu tư quan trọng nhất trong quân đội và các chiến sĩ của chúng ta trong lịch sử hiện đại, và tôi rất tự hào khi góp một phần lớn trong đó. Điều này không phải là quá khó. Tôi đã đi đến Nghị viện; Tôi nói, ‘Hãy làm đi. Chúng ta phải làm điều đó. Chúng ta sẽ củng cố quân đội của mình mạnh hơn bao giờ hết’. Và đó là những gì chúng tôi đã làm. Sau nhiều năm cắt giảm [ngân sách] nghiêm trọng, chúng ta đang xây dựng lại quân đội của mình tốt hơn bao giờ hết.”

Bên cạnh việc phê chuẩn tăng lương 2,6% cho quân đội – mức cao nhất trong gần một thập kỷ. NDAA cũng đưa ra một loạt chính sách để phát triển quy mô quân đội thêm thêm 15,6 nghìn người, bổ sung ngân sách cho các chế độ đãi ngộ và huấn luyện binh lính.

Tổng thống Donald Trump ký thông qua đạo luật ủy quyền Quốc phòng trước sự chứng kiến của quân đội Hoa Kỳ (Ảnh: Charlotte Cuthbertson/The Epoch Times)

Tuyên bố trên website của Nhà Trắng trích dẫn lời Tổng thống Donald Trump, phản ánh suy nghĩ của ông về lực lượng quân nhân Hoa Kỳ:

“Chúng ta phải bảo vệ những người bảo vệ chúng ta. Khi các thành viên của chúng ta khoác lên mình bộ đồng phục, nghĩa vụ của chúng ta là đảm bảo rằng họ có thiết bị tốt nhất, đào tạo, đãi ngộ và tài nguyên tốt nhất— tốt hơn bất kỳ quân đội nào trên Trái đất.”

Nghị viện Mỹ đã cho phép Lầu Năm Góc cập nhật luật quản lý văn phòng để đáp ứng nhu cầu hiện đại hóa và mở rộng quy mô quân đội, đảm bảo phát triển và thăng tiến cho những người có tài. Trong những thay đổi quan trọng đó có việc coi trọng biểu biện của quân nhân trong công việc hơn là thâm niên tuổi tác, đồng thời đưa ra nhiều lựa chọn thăng tiến.

Thắt chặt kiểm soát đầu tư từ Trung Quốc

So với các dự thảo trước đó, phiên bản NDAA được Tổng thống Trump ký thông qua đã nới lỏng quyền kiểm soát đối với các hợp đồng chính phủ Mỹ ký với 2 công ty công nghệ lớn của Trung Quốc là Tập đoàn sản xuất thiết bị viễn thông Trung Hưng (ZTE) và Tập đoàn Công nghệ Huawei của Trung Quốc.

Biểu tượng của hãng viễn thông ZTE (Trung Hưng) của Trung Quốc. (Ảnh: Fortune)

Tuy nhiên, NDAA 2019 tập trung gia tăng quyền lực của Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Hoa Kỳ (CFIUS), trong việc xét duyệt những khoản đầu tư nước ngoài được đề xuất để xác định xem chúng có ảnh hưởng xấu đến an ninh quốc gia hay không.

NDAA cũng yêu cầu Bộ Quốc phòng đề cập đến các hoạt động gián điệp trong báo cáo thường niên gửi cho Nghị viện. Một động thái được cho là nhắm vào Trung Quốc, trong bối cảnh gia tăng lo ngại về gián điệp kinh tế và các hành vi ăn cắp công nghệ xuất phát từ nước này.

Bộ Thương mại Trung Quốc ngay lập tức lên tiếng rằng, Bắc Kinh đã lưu ý đến điều khoản về CFIUS trong đạo luật và sẽ “đánh giá một cách tổng thể các nội dung”, đặc biệt chú ý đến tác động của chúng lên các công ty của Trung Quốc.

Gia tăng sức ép trước hành vi bành trướng trên Biển Đông

Liên quan đến những hành vi quân sự hóa mà Trung Quốc thực hiện trên Biển Đông, đạo luật tiếp tục củng cố lệnh cấm Trung Quốc tham gia các cuộc tập trận đa quốc gia thường niên Rim of the Pacific (RIMPAC) trong ít nhất bốn năm. Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis, người đã từ chối cho Trung Quốc dự cuộc tập trận RIMPAC 2018, nói rằng việc quân sự hóa và ép buộc các nước láng giềng của Bắc Kinh ở Biển Đông là “mâu thuẫn với các nguyên tắc và mục đích của cuộc tập trận chung RIMPAC”.

Theo đó, Trung Quốc chỉ được phép tham dự RIMPAC khi Lầu Năm Góc có thể xác nhận được với các ủy ban quốc phòng của Nghị viện rằng Bắc Kinh đã “ngừng tất cả các hoạt động cải tạo đất đai ở Biển Đông; loại bỏ tất cả vũ khí khỏi các khu vực cải tạo đất; và thiết lập một hồ sơ theo dõi nhất quán trong bốn năm về các hành động nhằm ổn định khu vực”.

Cuộc tập trận RIMPAC được tổ chức 2 năm một lần (Ảnh: Reuters)

NDAA cũng đòi hỏi Lầu Năm Góc gửi báo cáo lên Nghị viện và công chúng, ghi lại các động thái leo thang quân sự của Trung Quốc ở Biển Đông. Bộ trưởng quốc phòng có trách nhiệm thực hiện các báo cáo này “ngay lập tức” sau khi Trung Quốc có bất kỳ động thái cải tạo mới, hoặc quân sự hóa, hoặc khẳng định bất kỳ tuyên bố mới nào ở Biển Đông.

Trong những tháng gần đây, Trung Quốc đã liên tục triển khai lắp đặt công nghệ gây nhiễu, tên lửa đối không, tên lửa hành trình chống tàu, và thậm chí cả các máy bay ném bom hạng nặng vào các tiền đồn của Trung Quốc trong khu vực. Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis cáo buộc Trung Quốc “đe dọa và ép buộc” ở Biển Đông.

Rachael Burton, phó giám đốc tại Viện Dự án 2049 ở Virginia, nói với tờ Wall Street Journal rằng các quy định của NDAA tập trung vào Biển Đông là “một tín hiệu cho các đồng minh và đối tác trong khu vực – đặc biệt là Úc, Nhật Bản và Đài Loan – rằng các hoạt động của Trung Quốc ở Biển Đông là không thể chấp nhận như bình thường.”

Dự luật cũng bao gồm các điều khoản để tăng cường quan hệ quốc phòng giữa Mỹ với Ấn Độ và Đài Loan, một hòn đảo tự trị mà Trung Quốc tuyên bố là lãnh thổ phải thu hồi. Bất chấp những phản đối của Trung Quốc, cho rằng Mỹ đang vi phạm nguyên tắc “một Trung Quốc” và gây tổn hại cho sự tin cậy và hợp tác Mỹ-Trung.

Minh Hạnh